अजित अनंतराव पवार यांचा जन्म २२ जुलै १९५९ रोजी महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील देवळाली प्रवरा येथे झाला. त्यांचे वडील अनंतराव पवार आणि आई आशाताई पवार आहेत. भारताचे माजी केंद्रीय कृषिमंत्री आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे संस्थापक शरद पवार हे त्यांचे काका आहेत. त्यामुळे त्यांना लहानपणापासूनच सामाजिक व राजकीय वातावरणाचा परिचय मिळाला. त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण महाराष्ट्रात झाले. त्यानंतर त्यांनी मुंबईतील शिक्षण पूर्ण केले.
अजित पवार यांनी आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात सहकार क्षेत्रातून केली होती. त्यांनी पुणे जिल्हा सहकारी बँक आणि बारामती परिसरातील विविध सहकारी संस्थांमध्ये काम करताना नेतृत्वाची छाप पाडली. सहकार चळवळीत काम करत असतानाच त्यांनी लोकांशी जवळचा संपर्क निर्माण केला होता.
सन १९९१ मध्ये ते प्रथम लोकसभेसाठी निवडून आले. मात्र त्यानंतर त्यांनी लोकसभेच्या सदस्यत्वाचा राजीनामा देऊन महाराष्ट्राच्या राज्यकारभारात सक्रिय सहभाग घेण्याचा निर्णय घेतला. सन १९९५ मध्ये ते प्रथमच बारामती विधानसभा मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले. त्यानंतर त्यांनी अनेक वेळा सलग विजय मिळवून मतदारांचा विश्वास कायम राखला होता.
अजित पवार यांनी महाराष्ट्र शासनात जलसंपदा, ऊर्जा, ग्रामविकास, वित्त, नियोजन अशा अनेक महत्त्वाच्या खात्यांची जबाबदारी सांभाळली. जलसंपदा मंत्री म्हणून सिंचन प्रकल्पांना गती देण्याचा प्रयत्न केला. अर्थमंत्री म्हणून त्यांनी राज्याचे अनेक अर्थसंकल्प सादर केले. महसूल वाढ, पायाभूत सुविधा, शेती, उद्योग, शिक्षण आणि सामाजिक कल्याणासाठी निधीची तरतूद करण्यावर त्यांनी भर दिला होता.
त्यांच्या कार्यकाळात रस्ते, पूल, सिंचन, जलसंधारण, आरोग्य सुविधा आणि ग्रामीण विकास यांसारख्या अनेक क्षेत्रांत विविध विकासकामे राबविण्यात आली.
अजित पवार यांनी महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री म्हणून अनेक वेळा काम पाहिले. या पदावर कार्यरत असताना त्यांनी प्रशासनातील निर्णयप्रक्रिया जलद करण्यावर भर दिला. राज्याच्या विकासासाठी विविध विभागांमध्ये समन्वय साधण्याचे काम त्यांनी केले. उपमुख्यमंत्री म्हणून त्यांनी आर्थिक नियोजन, गुंतवणूक, औद्योगिक विकास, शहरी विकास आणि ग्रामीण भागातील मूलभूत सुविधांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले होते.
बारामती मतदारसंघाचा सर्वांगीण विकास हे अजित पवार यांच्या कार्याचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. सिंचन व्यवस्था, आधुनिक शेती, रस्ते, शिक्षण संस्था, औद्योगिक विकास, आरोग्य सेवा आणि पिण्याच्या पाण्याच्या योजनांमुळे बारामतीचा विकास राज्यातील आदर्श विकास मॉडेल म्हणून आजही अनेकदा चर्चिला जातो.
राज्यस्तरावरही त्यांनी पायाभूत सुविधा, जलसंधारण, शेती विकास, उद्योग आणि रोजगारनिर्मितीसाठी विविध योजना राबविण्यास प्राधान्य दिले.
अजित पवार हे स्पष्टवक्तेपणा, शिस्तप्रिय स्वभाव आणि कामात तत्परता यासाठी प्रसिद्ध आहेत. प्रशासनातील अधिकाऱ्यांकडून वेळेत काम पूर्ण करून घेण्यावर त्यांचा भर असत. निर्णयक्षम नेतृत्व आणि विकासकामांवर लक्ष केंद्रित करणारे नेते अशी त्यांची ओळख होती.
महाराष्ट्राच्या राजकारणात अजित पवार यांनी अनेक महत्त्वाच्या राजकीय घडामोडींमध्ये भूमिका बजावली. विविध आघाड्या, सरकार स्थापनेतील बदल आणि पक्षांतर्गत घडामोडींमुळे ते अनेकदा चर्चेत राहिले. त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत अनेक चढ-उतार आले असले तरी त्यांनी सक्रिय राजकारणातील आपले स्थान कायम राखले होते.
राजकारणासोबतच अजित पवार यांनी शिक्षण, आरोग्य, क्रीडा, महिला सक्षमीकरण आणि ग्रामीण विकासासाठी विविध उपक्रमांना पाठबळ दिले. विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक सुविधा, शेतकऱ्यांसाठी योजनांची अंमलबजावणी आणि ग्रामीण भागातील विकासकामांमध्ये त्यांनी सहभाग घेतला होता.
अजित पवार हे मेहनती, अभ्यासू आणि कार्यक्षम प्रशासक म्हणून ओळखले जात. वेळेचे नियोजन, कामातील शिस्त आणि विकासकामांबाबतची आक्रमक भूमिका ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये मानली जात. समर्थक त्यांच्या निर्णयक्षमतेचे कौतुक करतात, तर त्यांच्या राजकीय भूमिकांवर वेळोवेळी टीकाही होत असत. त्यामुळे ते कायमच महाराष्ट्राच्या राजकारणातील चर्चेचे केंद्रबिंदू राहिले.
अजित पवार हे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील महत्त्वाचे नेतृत्व म्हणून ओळखले जात होते. सहकार क्षेत्रातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास आमदार, मंत्री, अर्थमंत्री आणि उपमुख्यमंत्री अशा विविध जबाबदाऱ्यांपर्यंत पोहोचला. विकासाभिमुख दृष्टीकोन, प्रशासनातील अनुभव आणि राजकीय नेतृत्व यांमुळे त्यांनी राज्याच्या राजकारणावर ठसा उमटवला होता. आज अजितदादा आपल्यात नसले तरीही त्यांच्या कार्याचा प्रभाव महाराष्ट्राच्या सामाजिक, आर्थिक आणि प्रशासकीय विकासावर आजही दिसून येतो.
संकलन : गिरीष दारूंटे, मनमाड