साक्षरता म्हणजे काय ? :
साक्षरता म्हणजे साक्षर म्हणजे अर्थ वाचणे आणि लिहिण्याची क्षमता आहे. विविध देशांतील साक्षरतेचे विविध मानक आहेत. भारतातील राष्ट्रीय साक्षरता अभियानानुसार, जर एखाद्या व्यक्तीत त्याचे नाव लिहावे व वाचण्याची क्षमता असेल तर त्याला साक्षर मानले जाते.
👇🏻👇🏻👇🏻👇🏻
साक्षरता दर :
कोणत्याही देशातील किंवा राज्यातील साक्षरतेचे दर जनतेच्या लोकसंख्येच्या जनतेचे गुणोत्तर म्हणून म्हटले जाते. त्यापैकी बहुतेक टक्केवारींमध्ये प्रतिनिधित्व केले जाते परंतु काहीवेळा ती प्रति कोट (प्रत्येक हजार वर) दर्शविली जाते.
साक्षरतेचे सूत्र :
हे गृहीतक सूत्र आहे.
साक्षरता दर टक्केवारी = सुशिक्षित लोकसंख्या /एकूण लोकसंख्या म्हणजेच, किती शंभर लोक साक्षर आहेत.
भारतात साक्षरता स्थिती :
स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर भारताची साक्षरता दर फक्त 12% होती, पण तरीही भारत जगाच्या सामान्य दर (लोकसंख्येच्या 85%) पेक्षा खूप मागे आहे.
भारताचा सध्याचा एकूण साक्षरता दर ८०.९% आहे. केंद्रीय सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाने प्रसिद्ध केलेल्या (PLFS) अहवालानुसार, ७ वर्षे आणि त्यावरील वयोगटातील साक्षरतेचे हे नवीनतम प्रमाण आहे. या साक्षरता दराचे सविस्तर वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
पुरुष साक्षरता दर : ८७.२%
महिला साक्षरता दर : ७४.६%
शहरी भागातील साक्षरता : ८८.९%
ग्रामीण भागातील साक्षरता : ७७.५%
महत्त्वाचे मुद्दे :
२०११ च्या जनगणनेनुसार भारताचा साक्षरता दर ७४.०४% होता. त्यात आता लक्षणीय वाढ झाली आहे.
भारतात मिझोरम (९८.२%) व हिमाचल प्रदेश (९९.३%) हे राज्य साक्षरतेच्या बाबतीत आघाडीवर असून त्यांना पूर्ण साक्षर घोषित करण्यात आले आहे. तर आंध्र प्रदेशचा साक्षरता दर (७२.६%) इतर राज्यांच्या तुलनेत सर्वात कमी नोंदवला गेला आहे.
कोण साक्षर आहेत ?
भारतीय नियमांनुसार, या सूत्रामध्ये, असे लोक ज्यांना लिहिता, वाचता येते ते शिक्षित मानले जातात. कोण साइन इन करू शकतात आणि पैशाची गणना कशी करायची त्यांना माहिती असते किंवा त्यांना वरील दोन्ही गोष्टी समजून कसे करू शकतात याला साखर म्हणतात.
संकलन : गिरीश दारुंटे, मनमाड